İcra takibinde zamanaşımı, alacağın türüne göre belirlenen sürenin, zamanaşımını kesen son takip işleminden sonra dolmasıyla gerçekleşir. Takibin başlatılması zamanaşımını keser; ancak dosyanın uzun süre işlemsiz bırakılması zamanaşımı riskini ortadan kaldırmaz.
Genel kural
TBK m. 154 uyarınca icra takibinde bulunulması zamanaşımını kesen işlemler arasındadır. Hükümde, MADDE 154- Aşağıdaki durumlarda zamanaşımı kesilir: 1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse. 2. Alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa. denilmektedir.
Kesilmenin ardından yeni süre işlemeye başlar. TBK m. 157 bu hususu, Zamanaşımı, icra takibiyle kesilmişse, alacağın takibine ilişkin her işlemden sonra yeniden işlemeye başlar. şeklinde düzenler. Bu nedenle ödeme emri, haciz, satış, tahsilat veya alacağın takibine yönelik diğer işlemlerin tarihleri birlikte değerlendirilmelidir.
İlamlı ve ilamsız takiplerde süre
İlamlı takip bakımından İİK m. 39 özel bir düzenleme içerir: İlama müstenit takip, son muamele üzerinden on sene geçmekle zamanaşımına uğrar. Buna göre ilamlı takipte esas alınacak tarih, kural olarak dosyadaki son icra işlemidir.
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ise tek bir zamanaşımı süresi bulunmaz. Alacağın kaynağına ilişkin temel zamanaşımı süresi ile takip dosyasında gerçekleştirilen işlemlerin zamanaşımını kesme niteliği birlikte incelenir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, genel haciz yoluyla başlatılan ilamsız takipte, takibin kesinleşmesinden sonraki zamanaşımı iddiasını ve on yıllık sürenin dolup dolmadığını takip işlemleri üzerinden değerlendirmiştir: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2016/15614, K. 2017/7521, T. 09.05.2017.
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı
Kambiyo senetlerine özgü takipte süre, senedin türüne ve takip edilen kişinin senetteki sıfatına göre değişir. Poliçe bakımından TTK m. 749 uyarınca kabul edene karşı istemler vade tarihinden itibaren üç yılda; hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı istemleri kural olarak bir yılda; cirantanın diğer cirantalarla düzenleyene karşı istemleri ise altı ayda zamanaşımına uğrar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da bono bakımından üç yıllık süreye işaret etmiştir: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/194, K. 2016/65, T. 22.01.2016 kararında, TTK’nın 661.maddesi gereğince kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip konusu bonoya ilişkin alacak hakkı borçluya karşı vadeden başlayarak 3 yılın geçmesi ile zamanaşımına uğrar. denilmiştir.
Zamanaşımını kesen işlem, kimin hakkında yapılmışsa kural olarak yalnızca o kişi yönünden sonuç doğurur. TTK m. 751, kesilme sonrasında aynı süreli yeni bir zamanaşımı süresinin başlayacağını da düzenler.
Borçlunun başvuru imkanı
Takip kesinleştikten sonra zamanaşımının gerçekleştiği ileri sürülebilir. İİK m. 71 uyarınca borçlu, takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde borcun zamanaşımına uğradığını ileri sürerse, İİK m. 33/a hükmü kıyasen uygulanır. Zamanaşımı hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; TBK m. 161 gereğince borçlu tarafından ileri sürülmesi gerekir.
Somut değerlendirme yapılırken dosyadaki son işlem tarihi, alacağın kaynağı, uygulanan zamanaşımı süresi, takip türü ve işlem yapılan borçlunun sıfatı birlikte incelenmelidir. Bu veriler belirlenmeden icra takibinin zamanaşımına uğrayıp uğramadığı konusunda kesin sonuca varılamaz.