Ortaklık sıfatı ve şirket parasını kullanma yetkisi
Şirket hesabındaki para, ortakların kişisel malı değildir. Ortaklık sıfatı, tek başına şirket hesabından para çekme veya şirket parasını kişisel amaçla kullanma yetkisi vermez. Böyle bir kullanımın geçerli olabilmesi için şirket sözleşmesine, ortaklar kurulu veya yönetim kararına ya da açık bir yetkilendirmeye dayanması gerekir.
Yönetici veya temsilci ortağın sorumluluğu
Ortak aynı zamanda yönetici veya temsilci ise sorumluluğu daha da belirgin hale gelir. Türk Ticaret Kanunu m. 553, kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerin kusurla ihlali sonucunda şirkete verilen zararın tazmin edilmesini öngörür. Limited şirketler bakımından da bu sorumluluk rejimi Türk Ticaret Kanunu m. 644 uyarınca uygulanır. Bu nedenle şirket parasının yetki amacı dışında kullanılması, şirkete yönelik tazminat sorumluluğu doğurabilir.
Şirket ve pay sahiplerinin tazminat talebi
Şirketin uğradığı zararın giderilmesi için şirketin kendisi veya her bir pay sahibi talepte bulunabilir. Türk Ticaret Kanunu m. 555 hükmü şöyledir:
Şirketin uğradığı zararın tazminini, şirket ve her bir pay sahibi isteyebilir. Pay sahipleri tazminatın ancak şirkete ödenmesini isteyebilirler.
Buna göre pay sahibinin talebi, kullanılan paranın doğrudan kendisine değil şirkete iade edilmesine yönelir.
Güveni kötüye kullanma ve ceza sorumluluğu
Paranın belirli bir amaçla teslim edilmesine rağmen kişisel yarar sağlamak amacıyla kullanılması halinde, olayın özelliklerine göre ceza sorumluluğu da gündeme gelebilir. Türk Ceza Kanunu m. 155 kapsamında güveni kötüye kullanma suçunun temel unsuru, başkasına ait malın teslim amacı dışında kullanılmasıdır:
Başkasına ait olup da, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkar eden kişi, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır.
Ceza değerlendirmesi, paranın hangi amaçla teslim edildiği, kullanımın yetkiye dayanıp dayanmadığı ve kastın bulunup bulunmadığına göre yapılır.
Deliller ve hukuki başvuru yolları
Uyuşmazlığın aydınlatılmasında banka kayıtları, muhasebe kayıtları, şirket kararları, imza yetkileri ve para transferlerine ilişkin belgeler önem taşır. Hukuki nitelendirme; şirket türüne, ortağın yönetici veya temsilci sıfatına, mevcut yetkinin kapsamına, şirket kararlarına ve paranın kullanım amacına göre değişir. Yetkisiz kullanım tespit edildiğinde şirket parasının iadesi ve doğan zararın tazmini talep edilebilir; somut olayın şartları oluşuyorsa ceza soruşturması da gündeme gelebilir.