Soyadı değişikliğinin temel şartları

Çocuğun soyadı, haklı bir sebep bulunması ve değişikliğin çocuğun üstün yararına uygun olması halinde hakim kararıyla değiştirilebilir. Yalnızca velayetin bir ebeveynde bulunması yeterli değildir; okul ve sosyal çevrede yaşanan güçlükler, diğer ebeveynle fiili ilişkinin bulunmaması ve değişikliğin çocuğun psikolojik ve sosyal gelişimine etkisi birlikte değerlendirilir. TMK m. 27 haklı sebep şartını, TMK m. 321 ise çocuğun soyadına ilişkin temel düzenlemeyi içerir. Değişiklik, çocuğun ruhsal gelişimine zarar vermemelidir.

Haklı sebep ve kanuni düzenleme

Türk Medeni Kanunu’na göre adın değiştirilmesi, haklı sebeplere dayanılarak hakimden istenebilir. TMK m. 27 hükmü şöyledir:

Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hakimden istenebilir.

Çocuğun soyadının değiştirilmesi talebinde haklı sebep; somut olayın özellikleri, çocuğun üstün yararı ve değişikliğin çocuğun yaşamına etkisi üzerinden belirlenir.

TMK m. 321 uyarınca:

Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; (…) soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekarlık soyadını taşır.

Maddenin bir kısmı hakkında iptal kararı bulunduğundan, iptal edilen bölüm uygulanmaz; güncel düzenlemenin somut olay bakımından değerlendirilmesi gerekir.

Velayet ve çocuğun üstün yararı

Velayet sahibi ebeveynin tek başına velayete sahip olması, soyadı değişikliği için yeterli değildir. Çocuğun okulda veya sosyal çevrede farklı soyadı nedeniyle güçlük yaşaması, diğer ebeveynle fiili ilişkinin bulunmaması, aile içindeki sosyal bağlar ve değişikliğin çocuğun psikolojik gelişimine etkisi birlikte incelenir. Esas ölçüt, değişikliğin çocuğun üstün yararına hizmet etmesi ve ruhsal gelişimine zarar vermemesidir.

Yargıtay uygulaması

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/4603, K. 2021/6276, T. 20.09.2021 kararında şu değerlendirmeyi yapmıştır:

Çocuğun üstün yararı gereği, anne hiçbir gerekçe göstermeden, sırf velayetin kendisinde olduğunu ileri sürerek çocuğa kendi kızlık soyadının verilmesini isteyemez.

Bununla birlikte aynı kararda, somut olayda çocuğun annenin soyadını taşımasında üstün yarar bulunduğu kabul edilerek annenin talebinin reddine ilişkin karar bozulmuştur.

Başvuru ve değerlendirme

Başvuru, haklı sebebin ve çocuğun üstün yararının ortaya konulması suretiyle görevli mahkemeden hakim kararı talep edilmesi yoluyla yapılır. Bu metin, çocuğun soyadı değişikliğine ilişkin temel hukuki değerlendirme ölçütlerini açıklamaktadır.