İşverenin işçinin kişiliğini koruma ve psikolojik tacizi önleme yükümlülüğü Türk Borçlar Kanunu m. 417 kapsamında düzenlenmiştir. Anılan hükümde;

İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da mobbing değerlendirmesinde hedef alınma, süreklilik ve sistematiklik ölçütlerini esas almaktadır:

Görüldüğü üzere, bir eylemin psikolojik taciz olarak kabul edilebilmesi için, bir işçinin hedef alınarak gerçekleştirilmesi, belli bir süreye yayılması ve bu durumun sistematik bir hal alması gerekir. Belirtilen şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin, her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği açıktır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/3017, K. 2018/99, T. 24.01.2018.

İspat nasıl yapılır?

Mobbing iddiasında tek bir delilin kesin ve mutlak biçimde yeterli olması aranmaz. Olayların kronolojik sıralaması, davranışların tekrarlanma biçimi, tanık anlatımları, e-posta ve mesajlar, işyeri tutanakları, görev veya yetki kısıtlamaları, sağlık kayıtları ve işverene yapılan yazılı başvurular birlikte değerlendirilir.

Psikolojik taciz çoğu zaman yalnızca işçi ile yönetici arasında gerçekleştiğinden doğrudan tanık bulunmayabilir. Bu nedenle olayların tipik akışı ve birbirini destekleyen güçlü olgular üzerinden sonuca gidilmesini ifade eden yaklaşık ispat yaklaşımı önem taşır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, güçlü olgular ortaya konulduğunda işverenin psikolojik baskı bulunmadığını ortaya koyması gerektiğini kabul etmiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de tutanaklar, tanık anlatımları, görev ve yetki kısıtlamaları ile olayların kronolojik sıralamasının birlikte değerlendirilmesini yeterli görmüştür:

Dosya kapsamındaki tutanaklar ve bu tutanakları doğrulayan müşterek tanıklar ile davalı tanığı Y.U.'nun anlatımları, davacının müdür yardımcısı olmasına rağmen yetkilerinin kısıtlanması hususları birlikte değerlendirilip olayların kronolojik sıralamasına bakıldığında; davacının, davalı işveren vekili olan okul müdürü tarafından gerçekleştirilen davranışlar nedeniyle işyerinde psikolojik taciz ve baskıya uğradığı sonucuna ulaşılmıştır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2022/14587, K. 2022/16048, T. 06.12.2022.

Deliller nasıl korunmalıdır?

Her olay tarih, yer, davranışı gerçekleştiren kişi ve varsa tanıklar belirtilerek kayda geçirilmelidir. E-posta, mesaj, görev değişikliği, tutanak, sağlık raporu ve işverene yapılan başvuruların asılları veya güvenilir kopyaları saklanmalıdır. İddialar genel ifadeler yerine somut olaylarla açıklanmalı; hukuka aykırı yollarla elde edilen kayıt veya delillerin kullanılmasından kaçınılmalıdır.

Hukuki sonuçlar

Mobbingin ispatlanması, işçinin kişilik hakkının ihlal edildiğini ve somut olayın özelliklerine göre manevi zararın doğduğunu gösterebilir. Bu durumda manevi tazminat talep edilebilir. Mobbingin ağırlığı ve işverenin koruma borcuna aykırılığının boyutuna göre işçinin haklı nedenle fesih ve buna bağlı kıdem tazminatı hakları da gündeme gelebilir. Ancak bu sonuçlar, olayların yoğunluğu, sürekliliği, işçinin maruz kaldığı zarar ve fesih koşulları birlikte değerlendirilerek belirlenir.